سيد محمد جزائري
30
نابغه فقه وحديث ، سيد نعمت الله جزائري
را پسنديده او را در خانه خويش جا داد و به معرفى وى براى هر يك از طلاب شيراز كه همراهش به اصفهان آمده بودند ، معاش كافى مقرر داشت . سيد بزرگوار چهار سال متوالى در خانه مجلسى اقامت كرد و از صحبت معظم له استفاده فضل نمود . در اوائل پنجمين سال ورود به اصفهان ، ميرزا تقى دولت آبادى مدرسهاى در جوار حمام شيخ بهائى بنا نمود و تدريس مدرسه را به سيد نعمت اللّه تفويض كرد . سيد چهار سال ديگر در اصفهان ماند و در مدرسه مزبور تدريس كرد . و در تأليف بحار الانوار و مرآة العقول كه شرح كتاب كافى است ، به علامه مجلسى كمك كرد . بالاخره از كثرت كار به ضعف بصر مبتلا شده ; ناچار بنا را بر مسافرت و طفره از كار گذاشته به قصد زيارت اعتاب ( 1 ) مقدسه ائمه عراق ( عليهم السلام ) از راه كرمانشاه به
--> ( 1 ) اعتاب و عتبات و عتب با دو فتحه جمع عتبه به معنى آستانه و درگاه است . صفى الدين حلى در قصيدههائيه در رد ابن معتز عباسى گفته : و كنتم اُسارى ببطن الحبوس * وقد شفكم لثم أعتابها اما علماء لغت اعتاب را ننوشته اند و از آن غفلت داشته اند و چون علامه بزرگ مرحوم كاشف الغطاء در اصل الشيعه : 44 آن لفظ را آورد ، احمد زكى پاشا ، كه از دانشمندان معروف مصر بود ، آن را غلط پنداشت و در مجله اعتدال چاپ نجف ، مقاله اى در اين خصوص نگاشت ، ولى دكتر مصطفى جواد خالصى بغدادى محقق معروف شيعه ، در همان مجله مقاله اى نوشت وصحت اعتاف را ثابت نمود و احمد زكى با ديدن آن جواب مستدل قانع شد ، زيرا كه دكتر مزبور از اهل نظر در تاريخ وادبيات عرب بود و هنگام تحصيل كه به لندن رفت ، دانشگاه لندن اعلام نمود كه عراق استادى براى آن دانشگاه فرستاده نه دانشجوئى ، و هم او استاد فيصل دوّم پادشاه عراق بود و آثار ارزنده و تحقيقات تاريخى و ادبى بسيارى دارد ، كه در مجلات مصر و سوريه و لبنان و عراق و مجله الاخاء چاپ تهران به چاپ رسيده ، و از شاهكارهاى ادبى او ، استدراكاتى است كه بر علماء عربيت و لغت نموده و بيش از شصت قاعده ادبى او ، در مجله المعرفة مصر چاپ شده و قاعده نوزدهم متضمن صحت جمع اعتاب است . تخميس قصيده فرزدق او در مدح امام چهارم ( عليه السلام ) و مختصرى از شرح حال او در كتاب نفيس الكواكب السماوية موجود است و در كتاب عصور الأدب العربي هم ترجمه شده . و عكسى از او در مجله العرفان شماره پنجم از سال 42 ص 503 چاپ شده است ، در سال 1389 در بغداد درگذشت و به اين زودى جاى خالى او پر نخواهد شد .